• Үнэлгээний зорилт
  • Мэдлэг ойлголт
    ()
  • Чадвар
    ()
  • Хэрэглээ
    ()
  • Даалгаврын хэлбэр
  • Сонгох
    (0)
  • Задгай
    (0)
Оноо: 1

Цэгийн оронд тохирох хувилбарыг сонгоно уу

Спиртийн молекул дахь нүүрстөрөгчийн атомын тоо ихсэх тусам буцлах температур нь ...................... , харин салбарласан бүтэцтэй спиртүүд нь шугаман бүтэцтэй спиртээс ................... температурт буцална.

  • A.Багасна, их

  • B.Багасна, бага

  • C. Ихсэж, их

  • D.Ихсэж, бага

Оноо: 6

f(x)=3x-4,g(x)=-2x+3функцүүдийн хувьд:

g(-2)=? - ийг олоорой.

Дээрх даалгаврын оноо : 1

g(f(-1))=?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

(f(g(x)))^{-1}

Дээрх даалгаврын оноо : 3
Оноо: 1

Дараах нэгдлүүдээс нэг атомт анхдагч спиртийг сонго.

  • A.CH3-CH2-CH2-OH

  • B.CH2(OH)-CH(OH)-CH2(OH)

  • C.CH3-CH(OH)-CH3

  • D.(CH3)3C-OH

Оноо: 5

\sqrt[3]{-27}+2\sqrt{5+2\sqrt{6}}-\sqrt{8}-\sqrt{12}илэрхийлэл өгчээ.

\sqrt[3]{-27}=?,\sqrt{8}=?,\sqrt{12}=?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

2\sqrt{5+2\sqrt{6}}=?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Өгсөн илэрхийллийн утгыг ол.

Дээрх даалгаврын оноо : 1
Оноо: 40

"Олон болоорой"

Би яг одоо муу жаатгар эгчийгээ бодож сууна. Улаа бутарсан хацартай, жартайсан онигор нүдтэй эгчийгээ би “Жаатгар” гэждуудаад уурлуулдаг байлаа. Бид хоёр ердөө нэг насны зөрүүтэй ч миний эгч надаас биеэр том, товируун охин байжээ. За, дээрэлхүү гэж учиргүй. Тоглосон ч, уурласан ч тэр намайг ганцхан хумьж дороо хийгээд, уурласан бол гөвшинө, тоглосон бол гижигдэнэ. Эг самбаагүй гижигдүүлэх гөвшүүлснээсээ дор шүү дээ. Цагаан сарынхаа хэдэн чихрийг хэр чинээндээ нуувч эгч аль цагийн хамаг л том чихрийг нь түүж идчихээд жартайтал инээж зогсдог сон. Миний зэвүү, дургүй хоёр зэрэг хүрэвч надаас толгой өндөр түүнийг яаж ч сарвалзаад дийлдэггүй байлаа.

Хөдөөний хүүхдүүд дөрөв тавтайгаасаа л хурга ялгаж, үнээ ивэлгэхээс эхлүүлээд малын захад зогсож, эцэг эхийнхээ гар хөлийн үзүүрт дэм болох гэж хичээцгээдэг сэн. Түүндээ ч дуртай. Би найм, эгч ес хүрдэг жилийн хаврын амралт юм даг. Аав сум яваад эзгүй байлаа. Өглөөгүүр ая намдуухан байсан тэнгэр үд дундаас эхлэн бүрзийж, цасан шуурга нүүр нүдгүй балбаж эхэллээ. Ээж яаран сандран гарахад эгч бид хоёр ч зүгээр суугаад үлдсэнгүй. Ээждээ дэм болох гэж хонины захаар гүйлдлээ. Ээж “гэртээ ор, ор” гээд байгаа бололтой хоёр гараа савчаад байна. Эгч бид хоёр бараа, бараандаашуу бөртгөнөн гүйцгээв.

Нэг мэдсэн хонь хоёр тасраад нэг хэсгийг нь эгч бид хоёр дагаад гүйж явна. Эгч ч бүснийхээ үзүүрээр намайг уяад «Эгчийгээ дагаад гүйгээд байгаарай» гэж билээ. Энэ хооронд хонь ч нэлээн холдсон хэрэг. Богино хөлийн мал ч гэлээ уруудсан л бол бидэн шиг амьтдад гүйцэгдэнэ гэж үгүй. Хаврын шуурга гэдэг нэг балбахаараа аархуу ч гэж жигтэйхэн. Сөрсөн нэгнийг сөхрүүлж байж л санаа амрах аятай. Туниа муутай зарим төлөг борлон энд тэндгүй л бөмбийлдөөд унаж байсан санагддаг юм. Миний нүүр ам тэсэхийн аргагүй чимчигнэж, амьсгаа авахад ч бэрхтэй болж хайрдаж хөлдсөн цас руу өөрийн эрхгүй шургачин уналаа.

Би сумын эмнэлэгт ухаан орсон юм. Хацар ам, гар хөл хайрагдсанаас биш бусдаар бол гайгүй. Эмнэлгээс гарч гэртээ иртэл хоймрын авдар дээр эгчийн зураг зулын гэрэлд сүүмэлзэж байсан юм даа. Ингээд л би эгчгүй болов. Эгчийгээ би үгүйлдэг байлаа. Үгүйлэлгүй ч яахав дээ. Ихэр юм шиг тэрсхэн, инээх уйлах нь ч зэрэг шахуу, үй зайгүй хоёр юм чинь. Хэдийгээр би чихрээ нуух хэрэггүй болсон ч нууж идээгүй чихэр амтгүй болчихдог юм билээ. Эгчдээ би чихрээсээ өгдөг байсаан. Эгчийнхээ зургийн өмнө чихэр тавихыг харсан ээж маань аргаа үүрээд гэлдэрчихдэг сэн.

Өдөр хоног ээлжилсээр хэн хүний амнаас сэм унах “Азтай хүү” гэх үгсийн дундуур би хүний ганц хүү болон өслөө. Эцэг эх минь ганц хүүдээ гар ч татсангүй, хатуу үг ч хэлсэнгүй. Цэргийн насанд ирэхэд би арваад жилийн өмнөх атигар жаахан хүү биш болсон байв. “Банзарын ганц хүү баймгүй сайхан залуу болж. Аргагүй ээ, хорвоод үлдье гэж үлдсэн хүү дээ” гэх яриа салхины үзүүрт тэгнэгдсээр чихний омог ирвэгнүүлэхэд цөс хөөрсөн амьтан цэрэгт мордож билээ. Одооны цэрэг яахав дээ, хаврын тугал бяруу болоогүй байхад л хал цэрэг болчихдог хачин богинохон алба юм хойно тэгсгээд л халагдсан.

Тэр жилийн зуны дэлгэрийг хэлэх үү. Ёстой л нэг газар багадаж, дэлхий давчидсан, ай мөн “бачим” зун сан. Ааг, омог хоёртойгоо ам булаалдсан агсам залуу нас намайг нөмрөөд авах нь тэр. Нутаг нугын эмс охидын харцыг, эрчүүдийн сэтгэлийн хороор даруулж явсан үедээ мэлмэрээ хархан нүдэт Дэлгэрмаатайгаа таарсан даа. Тэгээгүй бол миний хазаарыг хэзээ, хэн, хэрхэн хантайрахыг одоо төсөөлөхөд бэрх.

Дэлгэрмаа надад гурван охин төрүүлж өгсөн ч миний сэтгэлд “Удам залгах хүүгүй” гэх туниа муутай, тунирхлын цог үе үехэн уугьж асан тэрхэн мөчид багын анд олгой Чимэдийн «Чи биш эгч чинь үлдсэн бол Банзарын хэдэн адууг эргүүлэх хүү төрүүлэх байсан даа» гэх солгой үг намайг архи хэмээх шингэн хүлгийн хондлойд зайдан мордуулж орхив. Зуны гурван сарыг гудайтал айраг архи эргүүлдсээр унаа морио улдааж, унаган биеэ эцээсэн амьтан гэрийнхээ уяанд дөрөө мулталлаа.

Аавын бор морь уяан дээр эргэцнэ. “Хөгшин ирж дээ” гэх бодолтой давхцан дотор эрээлжилж морин тэрэг түшин огьж гарлаа. Тэгтэл ууц нуруун дундуур тас буугаад явчихлаа. Яав ийв гэх зуургүй дахиад нэг буув. Ухасхийсэн бол бариад авах байсан биз. Гэхдээ би тэгсэнгүй. Хамрын дор эрээлжлэх аавын гутлын ээтэн хоншоорыг ширтсээр ахиад нэг гөвүүлэв.

“Эгч чинь чамайг ингэж хүний сүг болж яв гэж чиний төлөө амиа өгөөгүй байх шүү. Наад бөндгөрөө усанд үйчхээгүй бол бодоорой муу шаар минь” гэж хэлчхээд эргэж харсангүй мордох нь тэр. Бор морины хөнгөн алхаа товор товор гишгэлсээр холдов. Ташуурын гувруу нуруу хорсгохоос илүүтэй хэлсэн үг нь тархи манаргаж орхив. “Чиний төлөө амиа өгөөгүй” гэдэг үгийг хэлэхдээ аавын хоолой тэгтлээ хяхтнасны учир юу билээ?

Энэ үгийг бодож би гэрийн хаяанд гурав хоног хэвтлээ. Гурван охин маань над руу ирмээр авч гэрэвшээд байгаа бололтой. Дэлгэрмаа хонь хурга, үхэр тугал, сааль сүү, хүүхэд шуухад гэсээр дээлээ тайлах завгүй ажээ. Тэр их ачааг ганцаар үүрэх Дэлгэрмаа юун надтай манатай. Гэхдээ тунарсан мэлмэрээ харц нь тамирдуу л болохоос гундчихаагүй харагдана.

Гол руу гүйх гурван охиныхоо араас ширтэнгээ «Аав эртээр юу гэчхэв дээ» гэж ихэд энгүүнээр асуух аядвал «Үг хэлэхтэй болсныг бодоход чи өнөө маргаашгүй тэнэх байлгүй. Тэгэхээрээ эхээсээ очиж асуухгүй юу» гээд хурдхан холдох минь гэсэн шиг охидынхоо араас дэгдчихлээ. Үе үехэн нүүрээ шудрахыг бодоход уйлж л яваагаас зөрөхгүй. “Тийм ээ, ээж л учрыг хэлэх юм байна” гэж бодовч уулзана гэхээр халуун. Их үдийн халуун өнгөрөөгөөд мордсон би оройн саалиар үхрийн зэлэн дээр бөртгөнөх ээжийн дэргэд хулгаж, хулгаж очлоо.

“Ишш, ингэж ч явах гэж дээ чи” гэсэн урам хугарсан харцаар ширтэж суусан ээж «Амьд явахад учир бий хүү минь» гэсээр яриагаа эхэлсэн дээ. «Тэр ёрын шуурга жаахан уясаж, нүд орохтой зэрэг л бид хотлоороо эрэлд гарч таван саахалтын дайтаас та хоёрыг олсон. Нэг бөвийсөн цул юм ...» гээд ээж нүдэндээ дүрслэв үү гэлтэй таг чиг болсноо шүлсээ гүдхийтэл залгиж уртаар санаа алдаад «Эгч чинь дээлээ тайлж чамайг тумлайдаж ороогоод, өөрөө бас давхар тэвэрсэн байсан. Ээ бас их тэвчээр шүү. Чиний хамраас халуун уур гарч байсан даа. Аав чинь та хоёрыг давхраар нь тэврээд гэртээ авчирсан. Тас тэврээд хөшчихсөн эгчийг чинь салгах гэж эцэг чинь л элгээ эмтэлж, цээжээ урсан юм шүү» гээд ээж цааш нь ярьж чадсангүй. Ярьсан байлаа ч би сонсож дөнгөхөөргүй болсон байв.

“Есхөн настай, тэр бээлийнхэн чинээ амьтны хуруухан чинээ зүрх эцсийн цохилго хүртлээ зөвхөн миний л төлөө байж шүү дээ” гэж бодохоор хаанаас ч юм өгсөх халуун зураа өр исгэн огшиж, эхэр татуулан гадагшлав. Нэг мэдэхэд ээж ч алга, үхэр тугал, ер нь бүгд алга. Тугалын зэлэн дээр хусрангийн бяруу шиг дүнхийтэл хэр удаан сууснаа анзаараагүй ээ.

Тэндээс би «Амь тавихад ч бас учиртай юм байна» гэж шивнээд боссон доо. Энэ цагаас хойш гашуун ус хоолойгоороо давуулаагүй. Одоо манайх зургаан охинтой. Дэлгэрмаагийн минь мэлмэрээ хархан харц харзны ус шиг сэргэсэн шүү. Тогоон чинээ гэдэстэй тэр минь хүүхэд шиг л хөнгөмсүү.

Охид маань намайг ноолох дуртай. Аавынхаа хэвтэж суухыг андахгүй. Хэзээний л ирээд шавчихна. Би ч гэсэндээ хотны ат шиг ноолуулж хэвтэх дуртай. Сэтгэл минь аль тэртээх амьдралын харгуйд үлдсэн долоон настай хүү мэт, харин эгч минь бүр зургаагийн зургаан “Жаатгар” болоод ирчихсэн намайг ноолж буй мэт санагддаг даа.

Одоо төрөх хүүхэд минь охин уу, хүү юү хамаагүй ээ. Тэр хаврын шуурганд эгч минь намайг тэвэрч хэвтэхдээ «Олон болоорой миний дүү» гэж шивнэсэн ч юм билүү хэн мэдлээ дээ...

Дараах асуултад хариулж бичээрэй.

  1. Салхи шуурга маш хүчтэй байсан гэдгийг амьдчилан дүрсэлсэн 2үг хэллэгийг олж бичээрэй. (1оноо)
  • .....................................................................................................................................
  • .....................................................................................................................................
Дээрх даалгаврын оноо : 1

“...хэн хүний амнаас сэм унах “Азтай хүү”...”, “Аргагүй ээ, хорвоод үлдье гэж үлдсэн хүү дээ” гэх яриа салхины үзүүрт тэгнэгдсээр...” гэсэн хэсгүүдийн онцолсон үгийг зохиогч ямар зорилгоор ашигласан бэ?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Аавын хоолой тэгтлээ хяхтнасны учрыг 2 шалтгаанаар баталж бичээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 2

“бээлийнхэн чинээ амьтны хуруухан чинээ зүрх” гэсэн хэсэгт ямар дүрслэх хэрэглүүр байгааг олоод яагаад гэдгийг тайлбарлаж бичээрэй.

Дүрслэх хэрэглүүр: ..............................................................................................................

Тайлбар: ...........................................................................................................................

...........................................................................................................................................

Дээрх даалгаврын оноо : 3

Эхийг хүүрнэмж хэв маягаар бичсэнийг 3-аас доошгүй баримтаар баталж бичээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 3

Эхийн гол санааг ээжийн хэлсэн үг, эгчийн үйлдэл, хүүгийн ухаарлыг илэрхийлсэн хэсгүүдтэй холбож, дүгнэн бичээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 4

Үндэсний бичгээс кирилл бичигт хөрвүүлээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 5

ХОЁРДУГААР ХЭСЭГ: БИЧИХ ЧАДВАРЫГ СОРЬСОН ДААЛГАВАР

“Олон болоорой” өгүүллэгийн талаар уншигчийн захидал бичээрэй. (Үгийн тоо 180-200)

Бичихдээ захидлын бүтцийг эргэн санахаас гадна дараах агуулгын бүтцийг ашиглаарай.

Эхлэл хэсэг: Зохиогч болон өгүүллэгийн талаар товч танилцуулах

Гол хэсэг:

  • Өгүүллэгийн талаарх мэдрэмж, сэтгэгдлээ баримт нотолгоотой бичих
  • Зохиолоос хамгийн сонирхолтой, анхаарал татсан зүйл нь юу байсан, яагаад гэдгийг дүгнэж бичих
  • Уншсан эхийнхээ гол санаа, дэвшүүлсэн асуудлын талаар дүгнэж бичихдээ зохиолчийн үзэл бодлын талаар дүгнэх
  • Монгол ахуй, ёс зан заншил, уламжлал хэрхэн туссаныг дүгнэж бичих

Төгсгөл хэсэг:

  • Өгүүллэгийн хамгийн үнэтэй санаа нь юу байв? Яагаад?
  • Хүмүүст өгүүллэгийг унших сонирхол төрүүлэхүйцээр бичих гэх мэт.
Дээрх даалгаврын оноо : 20
Оноо: 1

Тамирчин байг 2 удаа дараалан буудав. Хэрэв буудах бүрд онох магадлал 0.7 бол ядаж нэг удаа байг онох магадлалыг ол.

  • A. 0.49

  • B. 0.91

  • C. 0.42

  • D. 0.09

Оноо: 5

\sqrt[3]{-125}+3\sqrt{7+2\sqrt{10}}-\sqrt{18}-\sqrt{45}илэрхийлэл өгчээ.

\sqrt[3]{-125}=?,\sqrt{18}=?,\sqrt{45}=?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

3\sqrt{7+2\sqrt{10}}=?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Илэрхийллийн утгаа бодож гаргаарай.

Дээрх даалгаврын оноо : 1
Оноо: 1

Тамирчин байг 2 удаа дараалан буудав. Хэрэв буудах бүрт байг онохгүй байх үзэгдлийн магадлал 0.2 бол ядаж нэг удаа байг онохгүй байх үзэгдлийн магадлалыг ол.

  • A. 0.2

  • B. 0.32

  • C. 0.36

  • D. 0.64

Оноо: 2

1-ээс 50 хүртэлх натурал тоонуудаас таамгаар нэг тоо сонгон авахад 6-ийн хуваагч байх үзэгдлийн магадлалыг ол.

  • A. \frac{4}{25}

  • B. \frac{3}{25}

  • C. \frac{2}{25}

  • D. \frac{1}{25}

Оноо: 2

1-ээс 60 хүртэлх натурал тоонуудаас таамгаар нэг тоо сонгон авахад 8-ын хуваагч байх үзэгдлийн магадлалыг ол.

  • A. \frac{1}{15}

  • B. \frac{7}{60}

  • C. \frac{2}{15}

  • D. \frac{1}{20}

Оноо: 40

"ХААН УУЛСЫН ЭЦЭГ,ХАТАН МӨРНИЙ ИЖИЙ НУТАГ"

Төвөд бол бурхны шашны өлгий нутаг.Далай лам төвөд ,монголын Богд гэгээн төвөдөөс тодорч байсан.Тэнд алдарт Хималайн нуруу,дэлхийн дээвэр Жомолунгма бий.

Бид Төвдийг зорин нийслэл Лхас хотын “Гунгаа” онгоцны буудалд газардлаа.Онгоцны хаалгаар гаруут толгой руу цус юүлэгдэх мэт лүгхийхийн сацуу зүрхний цохилт 100 метрт хурдалсан мэт олширч, амьсгаа давчдаад ирэх нь тэр.Улаанбаатарын хонхорт унасан миний бие (манай нийслэл далайн түвшнээс дээш 1200 метрт оршдог) нутгаасаа даруй гурав дахин өндөр 3700 метрт буюу бараг л тэнгэрт гарчхаад ийн усны загас хайрган дээр хэвтэх мэт ангалзан давчдаж буй аж.”Гунгаа” гэдэг үг уг нь “Бүгдийг баясгагч” гэсэн утгатай боловч “Гунгаа ” буудлаас бид хэд баясах биш бахардах шахуу болсон амьтад Лхасыг зорин хөдөллөө.

Лхас гэдэг үгийг төвөдөөс орчуулбал Лха-тэнгэр,са-газар шороо ,нийлээд тэнгэрийн газар болно.Доод газраас тэнгэрийн газарт ирсэн тул хана түшин зогсож байж ачаа тээшээ авахчаан болоод,бидний улааны морь болох “FORD” маркийн жижиг автобусанд суувал, яг л пенициллиний шилтэй дүрс хэмжээгээрээ адил эм тарааж байна.Учрыг асуувал хүчилтөрөгч гэнэ.Би ч нэгийг сороодохлоо.Хариугүй жаахан юм,ам ч дүүргэсэнгүй хорхойтой шүдний нүх сүвээр тараад дуусчих шиг болов.Тиймээс угжиндаа цадаагүй хурганы нүдээр гарыг нь дагуулан харж буй биднийг өрөвдсөн бололтой, угтагч төвөдүүд дахиад хэдэн шилийг өгөв...

... Лхас орчмын хөшилдсөн уулс нүцгэн хэрнээ олон өнгөтэй.Ирлэсэн гадас мэт оройтой “зөвхөн тэнгэр лүү” гэсэн уриатай тул ургамал,модноос биедээ наах мэтийг үл ойшоосон уулууд цэлдэн хөх,эсвэл хар бараандуу.Тэнгэртэй арсалдаад хүч хүрээгүйдээ уйлж байна уу гэмээр зарим уул оргилоосоо доош элсэн зураа татуулан алаглаж харагдана.Ортууз маягийн өргөст бут энд тэнд нь ургасан зарим нь ов тов цоохор нүүртэй өвгөн шиг.Нүцгэн уулсын дундуур цоролзох ян сарьдаг мөнхийн цасан малгайгаа үдийн наранд гялалзуулж үзэгдэнэ.Брахмапурда Энэтхэг рүү яаран бараа тасрахад ахиад нөр их ус мэлтэлзэн угтсан нь Лхас гол ажээ.

...Лхас сунгаад татчихсан мэт баруун зүүн тийш алдалсан манай Улаанбаатараас арай багавтар хот.Биднийг “Төвөдийн алтан гүүр” буудалд буулгав.Өрөөнийхөө цонхоор харвал Лхасыг өвөртөө өлгийдсөн арзгар барзгар уул духан дээр адислах шиг...

“Энд тэнд явж их юм үзлээ” гэдэг шиг элдвийн орон улсаар тэгтлээ их яваагүй ч Төвөд үнэхээр онцгой юм аа.Уул ус нь цаанаасаа л нэг тос нүнжигтэй,сүрдэм бишрэм.Сүм хийд ,бурхан тахил нь үнэхээр л бурхны өлмийд сөгдөн байна биш үү ,би гэсэн бишрэлийг наманчилсан алганаас чулуун шалан дээр зогсоо хөлийн ул хүртэл мэдрүүлнэ.

Жинхэнэ төвөд хүнийг ёстой л “онгон байгалийн зэрлэг амьтан” гэлтэй.Гүжир хажир,омголон цовоо дүр төрх араас нь ч,урдаас нь ч гэрэлтэх.Алга тоссон гуйлгачин,алт өвөрлөсөн баян хоёрын аль алиных нь нүд яг адил очтой.

.... Эндээс явахад би төвөд хүнийг морин дэл дээр ханхалзсан ,урт бүс,том ташууртай,мөрөө давсан үс,ташаагаа дарсан том хутгатай сүрлэг эрээр төсөөлж явлаа.Том жижиг хутга,ширэлдэж дагь болсон үс хоёр нь байна аа.Харин морь унасан төвдийг харсангүй.Лхас хавийн суурин газарт анжис чирсэн эцэнхий морь,генээ алдсан ортоом үхэр,давжаа жижигхэн биетэй ,амь нь хаана байна гэмээр хонь зөндөө тааралдсан.

Монголчууд мориныхоо толгойг овоон дээр тахидаг байхад төвөдүүд байшингийнхаа дээвэр дээр сарлагийн толгой залдгаараа ялгаатай.Сарлаг тэдний идэх хоол ,өмсөх хувцас , унах унаа нь болж байсан үеийг санагалзаж ийнхүү шүтдэг аж.Сарлагтаа тэд хайртай.Тэднийхээ аяыг дагаж сарьдаг уул руугаа авирч амьдарна.Ямаа ямбархуу харагдлаа.Тиймээс сарлаг их,ямаа дунд,хүн бага жаргадаг нутаг бол Төвөд юм байна даа гэж бодсон...

Ертөнц дэлхийд олон уул,олон мөрөн бий.Гэвч Хималай шиг нь ,Брахмапудратай адил нь алга аа.Уулс бүхний эцэг уул,ус бүгдийн ижии мөрөнтэй ,холд суугаа анд шиг минь дотнохон санагдах Төвөд орон баяртай.

1.Лхас гэдэг нэрийн утга юу вэ?

Дээрх даалгаврын оноо : 1

Төвөд хүнийг “онгон байгалийн зэрлэг хүн” гэсний учир юу вэ?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Онцолсон хэсгээс зохиогч таагүй мэдрэмжээ жишиж адилтгаж илэрхийлсэн дүрслэлийг ялган бичнэ үү.

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Онцолсон хэсгээс “Төвөд ч үнэхээр онцгой юм аа” гэсэн зохиогчийн үнэлэмжийг баталсан хоёр өгүүлбэрийг олж бичнэ үү.

Дээрх даалгаврын оноо : 3

Дараах дүрслэлүүдээр зохиогч ямар санаа илэрхийлсэн болохыг эхийн хам утгаас таамаглан нэг өгүүлбэрээр тайлбарлан бичээрэй.

Угжиндаа цадаагүй хурганы нүдээр харах  -

Баруун зүүн тийш алдалсан Улаанбаатар шиг-

Ирлэсэн гадас мэт оройтой –

Дээрх даалгаврын оноо : 3

Төвөд орны тухай зохиогчийн бишрэн бахадсан хийгээд өрөвдөн хайрласан шалтгаануудыг дүгнэн бичнэ үү.

Дээрх даалгаврын оноо : 4

Үндэсний бичгээс кирилл бичигт хөрвүүлэн бичээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 5

Дээрх “Хаан уулсын эцэг,хатан мөрний ижий ” эхэд зохиогч Төвөд нутгаар аялсан мэдрэмж сэтгэгдэл ,үзэл бодлоо илэрхийлэн бичжээ.Эхийн бичлэгийн арга хэлбэрийг ашиглан “ Мартагдашгүй аялал ” сэдвээр үе тэнгийнхэндээ мэдээлэл өгөх зорилгоор эх зохион бичээрэй. / Үгийн тоо 180-200 /

Бичихдээ дараах агуулгын бүтцийг ашиглаж болох юм.

Эхлэл хэсэгт: Аялсан газартаа очих болсон шалтгаан, тухайн газрын өвөрмөц онцлог шинж

Гол хэсэгт: Аяллаас хамгийн сэтгэлд хоногшсон ,онцгой мэдрэмж сэтгэгдэл төрүүлсэн газар нутаг,бусдаасаа ялгаатай байдал зэргийг нь дүрслэх

Төгсгөл хэсэгт: Тухайн аялал хийгээд газар орны талаарх үнэлэлт,дүгнэлт зэргээ бичиж болно.

Дээрх даалгаврын оноо : 20
Оноо: 1

Дараах тоог жиш.-\left | -6 \right | ба-\left ( -6 \right )

  • A. -\left | -6 \right |< -\left ( -6 \right )

  • B.  -\left | -6 \right |> -\left ( -6 \right )

  • C. -\left | -6 \right |= -\left ( -6 \right )

  • D. -\left | -6 \right |\geq -\left ( -6 \right )

Оноо: 6

\frac{x^{2}-3x}{x^{2}-2x-3}\div \frac{x^{2}}{x^{2}-1}-\frac{x}{x+2} бол:

\frac{x^{2}}{x^{2}-1} бутархайн хуваарийг үржигдэхүүн болгон задлаарай.

Дээрх даалгаврын оноо : 1

\frac{x^{2}-3x}{x^{2}-2x-3} бутархайн хүртвэр хуваарийг үржигдэхүүн болгон задлаарай.

Дээрх даалгаврын оноо : 1

Бутархайн хуваах үйлдлийг гүйцэтгээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 1

Бутархайг хасах үйлдлийг гүйцэтгэ.

x=-1үед өгсөн илэрхийллийн утгыг олоорой.

Дээрх даалгаврын оноо : 3
Оноо: 1

Дараах тоог жиш. -\left | -3 \right | ба -\left ( -5 \right )

  • A. -\left | -3 \right |> -\left ( -5 \right )

  • B. -\left | -3 \right |< -\left ( -5 \right )

  • C.  -\left | -3 \right |= -\left ( -5 \right )

  • D. -\left | -3 \right |\geq -\left ( -5 \right )

Оноо: 1

Илэрхийллийн утгыг ол.

\left ( -3 \right )^{3}\div 0.6

  • A. -15

  • B. 15

  • C. -45

  • D. 45

Оноо: 1

Илэрхийллийн утгыг ол.

\left ( -2 \right )^{3}\div 0.4

  • A. -15

  • B. 15

  • C. 20

  • D. -20

Оноо: 40

"Эгийн гол ба усан цахилгаан станц"

Монгол орны томоохон голын нэг болох Эгийн гол нь Хөвсгөл нуураас эх авч Үүрийн голоор тэжээгдэн 475 км урсаж Сэлэнгэ мөрөнд цутгадаг.

Цутгалаас нь 2,5 км зайд Эг-Үүрийн гол дээр жилд 500 сая квт/цаг цахилгаан үйлдвэрлэх хүчин чадалтай усан цахилгаан станц байгуулах төслийг Хятадын Засгийн Газрын 300 cая ам долларын зээлээр хэрэгжүүлэхээр Монгол улсын засгийн газар 2006 oны 06-р сарын 22-ны өдрийн хуралдаанаар шийдвэрлээд байсан юм.Гэтэл Эгийн гол нуураас 15км урсаад Цагаан хясаанаас Даахин ам хүртэлх 20 орчим км тасран , хуурай сайр болон урсгалын хурд нь саарч, усны түвшин буурчихсан байгааг “цахилгаан станц барих төслийнхөн” үл тоомсорлож байна.Арга ч үгүй биз.Усан цахилгаан станцыг барих төсөлд 1995 онд хийсэн “Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээ” -нд үндэслэн шийдвэр гаргачихсан юм чинь.

Энэхүү үнэлгээнд “Эгийн гол нь усны нөөц ихтэй, Хөвсгөл нуураас эх авдаг учраас усны нөөцийн хувьд илүү найдвартай байх үндэстэй бөгөөд энэ нь байгаль цаг уурын байдал өөрчлөгдөн буй нөхцөлд бүрэн хүчин чадлаараа эрчим хүч үйлдвэрлэх баталгаа нь болж өгөх давуу талтай” гэж тодорхойлсон нь бодит байдалтай нийцэхгүй байна.

Эгийн гол мөхлийн ирмэгт тулаад байна.Дээхэн үед Эгийн гол хүчтэй ширүүн урсгалтай, морьтой хүн гарамгүй газраар ороод амь алдаж байсан тохиолдол байжээ.Гэтэл одоо голын гарам хайлтгүй, бага хүүхэд ч хаа дуртай газраараа гүйгээд гарчихдаг болжээ.Мөн Эгийн голын усны харуул Д.Дашдондогийн тэмдэглэл өмнө минь байна.Эгийн гол 2002 онд 2,48 метр гүн 55‍,5 метр секундын хурдтай урсаж байжээ.Харин энэ онд 2,08 метр гүн, хурд нь 2 дахин удаан болсон байна.Харуулын судалгаагаар усны урсгал, түвшин жил ирэх бүр буурч, урсгалын чиглэл нь хүртэл өөрчлөгдөөд байгаа гэнэ.Тэндхийн иргэдийн ярьж байгаагаар усны урсгал багасаж малын хөлөөр бохирдсоноос ундны усаа 3 км газраас зөөн ууж байгаа юм байна.

Өмнө нь Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэбулган сумын төвөөс 3 км зайтай газарт Дани улсын нэг сая ам долларын буцалтгүй тусламжаар Эгийн голын бага оврын усан цахилгаан станцыг байгуулжээ. Өнөөдрийн байдлаар уг усан цахилгаан станц нь 50 хүрэхгүй квт эрчим хүч үйлдвэрлэж ,сумын төвийн оршин суугчдын ахуйн хэрэгцээг хангах төдий байна.Энэ усан цахилгаан станцад загас өнгөрүүлэх сувгийг хийсэн аж.Загас хаах тор нь хэтэрхий жижиг нүхтэй учир бөглөрдөг, хүчтэй урсгалтай ус торыг зад татаад байснаас “монголчлоод” сольчхож. Гэвч сольсон торны нүүрний хэмжээ буруу байснаас бетонон хананаас 40-өөд см зайтай байрлуулжээ.Торны нүхээр жараахай бүү хэл, загас ч багтахаар аж.Үүгээр орсон загас станцын генераторт ороод үхчихдэг гэнэ.

Эгийн гол дээр барьсан “ бага оврын усан цахилгаан станц” нэг иймэрхүү ажиллаж байна.Эгийн голын эх нь тасарчхаад байхад адагт нь дунд оврын усан цахилгаан станц барих гэж байгаа нь үлгэр ч юм шиг.Барилаа гэхэд 200 квт-ын цахилгаан үйлдвэрлэж дийлэхгүй байгаа гол одоо баригдах гэж буй 500 сая квт хүчин чадал гаргаж чадах болов уу ?

  1. Эгийн гол хаанаас эх авч хаана цутгадаг вэ?
Дээрх даалгаврын оноо : 1

Байгаль орчны нарийвчилсан үнэлгээнд Эгийн голыг юу гэж тодорхойлсон бэ?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Онцолсон хэсгээс Эгийн голын дүр төрхийг дүрсэлсэн эсрэг утгатай хоёр өгүүлбэрийг ялган бичнэ үү.

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Онцолсон хэсгээс Эгийн голын усан станцын өнөөгийн байдлыг зохиогч хэрхэн дүгнэснийг ялган бичнэ үү.

Дээрх даалгаврын оноо : 3

  1. Эхийн хам утгаас дараах үгсийн утгыг таамаглан тайлбарлаарай.

Монголчлох-

Суваг-

Адаг-

Дээрх даалгаврын оноо : 3

  1. Эгийн голд усан станц барьж үл болох шалтгаануудыг өөрийн ойлгосноор 40-50 үгэнд багтаан дүгнэн бичээрэй.
Дээрх даалгаврын оноо : 4

Монгол бичгээс кирилл бичигт хөрвүүлээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 5

“Эгийн гол ба усан цахилгаан станц ” эхэд Эгийн голын өнөөгийн байдал болон усан станцын тухай зохиолч үзэл бодлоо илэрхийлжээ.Эхийн найруулгын арга хэлбэрийг ашиглан “Ус чандмань эрдэнэ” сэдвээр үе тэнгийнхэн,найз нөхдөө уриалах зорилгоор эх зохион бичээрэй

Бичихдээ дараах агуулгын бүтцийг ашиглаж болох юм.

Эхлэл хэсэгт: Усны тухай мэдээлэл өгөх

Гол хэсэгт : Усаа хайрлан хамгаалах шалтгаан,байгаль экологийн тэнцвэрт байдлын талаар

Төгсгөл хэсэгт: Усаа хайрлан хамгаалах арга болон ач холбогдлыг дүгнэн бичиж болно.

./Үгийн тоо 200-230 /

Дээрх даалгаврын оноо : 20
Оноо: 10

Бичвэр мэдээлэл ашиглан энтальпийн өөрчлөлт түүний төрлүүдийг тодорхойлон тохирох процессын термохимийн тэгшитгэлийг бичнэ үү.

А. Стандарт төлөвт байгаа элементийн үүсэхийн стандарт энтальпи

∆H0 = . . . тэй тэнцүү.

Дээрх даалгаврын оноо : 1

Б. 1 моль устөрөгч нь 0.5 моль хүчилтөрөгчтэй урвалд орж 1 моль ус (шингэн төлөв)

үүсэх урвалар 285.5кЖ ∙ моль- дулаан ялгардаг

Дээрх даалгаврын оноо : 2

В. Натрийн шүлт ба хүхрийн хүчлийн уусмалын саармагжих урвалаар 1 моль ус

үүсэх үед 54.6 кЖ ∙ моль- дулаан ялгардаг

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Г. Калийн атомаас калийн хий үүсэх процессын үед 90 кЖ ∙ моль- дулаан

шингээгддэг

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Д. Шатах урвалаар дулаан . . . . . . . . учраас ∆шатH0 нь тэгээс . . . . байна.

Усны шатахын стандарт энтальпийн өөрчлөлтийн термохимийн тэгшитгэл нь:

Дээрх даалгаврын оноо : 3
Оноо: 1

Галогены атомын бүтцийг сонгоно уу.

  • A.

  • B.

  • C.

  • D.

Оноо: 40

"ЗАГАС СОНСДОГ УУ?"

Ус бол дуу шуугианы жинхэнэ эх булаг юм. Усанд дуу тарахдаа агаарт тарахаас тав дахин их хурдан, секундэнд хагас мянган метрийн хурдтай тархана. Хэрэв хүчтэй гэрэлтүүлэгчийн гэрэл усанд тусаад бүдгэрдэг бол дуу шуугианы нэг киловатт хүчтэй эх үүсвэрээс гарсан дуу шуугиан дөчин километрийн цаана сонсогддог.

Усны дуу чимээ судлаачид азтай хүмүүс юм. Тэнгис далайн мандал дээр чихээ тавиад түүний амьдралын чичиргээ давалгааг мэдэж байдаг. Бидний хувьд “агаар - усны” зааг дээр нэг орчноос нөгөө орчинд орохдоо дуу шуугианы бүх хүчийг шингээдэг тул тэр бүрийг мэдрэхэд бэрхшээлтэй гэдэг юм билээ. Загас нь хөвүүрийн хүүдийгээ шахаж загалмайгаа юм уу сэлүүрийн хайрстай нь хайрсаа хавирах, нуруу нуруугаараа шөргөөн дуу гаргадаг ажээ. Дуу шуугиан нь цохилт, хавиралт, тас нясхийх, уухилах, шивнэх, шуухитнах гэх мэтийн дуу чимээ болж хувирдаг. Энэ бүгдийг загас өөрөө сонсоход ямар байдаг бол ?

Чихээ далбалзуулан явдаг загас байдаг хэмээн төсөөлөхөд төвөгтэй ч загас сонсдог ажээ. Нүднийх нь ар талд жижиг чулуулагуудтай мөгөөрсөн хүүдий байдаг. Чулуулагууд нь дууны долгионы цохилтоос хэлбэлзэн дохиог мэдрэлээр дамжуулан тархинд хүргэх замаар сонсдог. Ихэнх хүмүүс загасыг дүлий гэж боддог байх. Загасны сонсголыг ажиглах судалгааг аль эртнээс хийж байгаа юм. Дөчөөд жилийн өмнө эрдэмтэн И.П.Павловын шавь нар загас усан дотор ч, усан дээр ч гэсэн байрлуулсан харилцах утасны хонхны дууг сайн сонсдогийг тогтоожээ. 1938 онд эрдэмтэн Карл Фриш жараахай дээр хийсэн туршлагынхаа тухай “Загасны сонсох мэдрэхүй” гэсэн нэртэй бүтээл хэвлүүлжээ. Тэднийг шүгэл юм уу хөглүүрийн дуугаар хоолоо авдаг болгож сургасан байна. Загаснууд эл дууг 30 метрийн зайнаас сонсдог байжээ. Жараахай нь хийх хариу үйлдлээрээ хүнээс арай илүү сонсдог болохыг тогтоожээ. Дараа нь загас хөгжмийн аялгууны өнгийг ялгадаг эсэхийг шалгажээ. Загас нь нэг актавын зайтай хоёр нотыг ялгаж байжээ. Жирийн хүний хувьд энэ бол энгийн зүйл гэхдээ нэг хөгийн зайтай хоёр өөр нотыг хөгжмийн сонсголгүй хүн бүр ялган сонсож чадахгүй шүү дээ. Харин жараахайнууд чадаж байжээ. Хийл хөгжмөөр ямар нэгэн хэмнэлтэй ая тоглоход жараахай түүний айзмаар цээжнийхээ хөвүүрийг хурдан хурдан чичигнүүлэн “бүжиглэж” байгаа юм шиг хөдөлгөөн хийж байгааг ажигласан байна. Харин мөрөг загас бүжгийн хэмнэлтэй ая сонсоод дээш доошоо хөвөн бүр бүжиглэдэг ажээ. Тиймээс загасыг өсгөн үржүүлж сонирхолтой судалгаа хийх, улмаар хууль бус хулгайн анчидтай хатуу тэмцэх зэрэг тулгамдсан асуудал хүчтэй тавигдаж байгаа билээ..

1. Эрдэмтэд загасны талаар ямар судалгаа хийсэн бэ?

Дээрх даалгаврын оноо : 1

Усанд дуу хэр хурдтай тархдаг вэ?

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Загас ямар дуу авиагаргадаг болохыг эхээс олж бичнэ үү

Дээрх даалгаврын оноо : 2

Загас сонсож байгаа гол шалтгаан илэрхийлсэн өгүүлбэрийг эхээс ялган бичнэ үү

Дээрх даалгаврын оноо : 3

Эхэд байгаа доорх үг хэллэгийн утгыг тайлбарлана уу?

Хүүдий - .....................................................................................................................................................

Хайрс - .....................................................................................................................................................

Шөргөөх -.....................................................................................................................................................

Дээрх даалгаврын оноо : 3

Эхээс загас сонсдог болохыг гэрчлэх баримтыг түүжзагасыг өсгөх, хамгаалах талаар өөрийн саналаа40-50 үгэнд багтаан бичнэ үү.

Дээрх даалгаврын оноо : 4

Монгол бичгээс кирилл бичигт хөрвүүлээрэй.

Дээрх даалгаврын оноо : 5

ХОЁРДУГААР ХЭСЭГ: БИЧИХ ЧАДВАРЫГ СОРЬСОН ДААЛГАВАР

Дээрх “Загас сонсдог уу” эхэд загас нь сонсдог гайхамшигтай чадвартай болох тухай эрдэмтдийн судалгаа, нотолгооны талаар өгүүлжээ.

“Загас сонсдог уу?” эхийн найруулгын арга хэлбэрийг ашиглан өөрийн харж, сонсож байсан усны амьдтын сонирхолтой амьдралын талаар “Усны амьтдыг хамгаалахад бидний оролцоо” сэдвээр 180-200 үгэнд багтаан эх зохион бичээрэй.

Бичихдээ дараах агуулгын бүтцийг ашиглаж болох юм.

· Эхлэл хэсэг : - Усны амьтдын талаар мэдээлэл өгөх

· Гол хэсэг : - Тухайн амьтдын амьдралын онцлогийг баримт нотолгоонд үндэслэн бичих

· Төгсгөл хэсэг : - Эдгээр амьтдыг хайрлан хамгаалах талаар хүмүүсийн үүрэг оролцооны талаар өөрийн үзэл бодлыг дүгнэн бичиж төгсгөх

Дээрх даалгаврын оноо : 20
Нийт: 16693